OP KENNISMAKINGSBEZOEK bij het kind thuis
(methodieken voor kinderen in het omgaan met verlies)
Van te voren toesturen:
1.Informatie over verliesbegeleiding van kinderen bij
echtscheiding tussen de 4 en 12 jaar (zie hieronder)
2. Het werkplan voor verliesverwerking van kinderen
van 4 - 12 jaar (zie hieronder)
3. Het intakeformulier met de rouw- en
verliessymptomen (zie hieronder)
Meenemen:
1. Vragenlijst voor de ouders (zie onderaan)
2. Mormel de brutale kraai, Rinus Rups die alles van
veranderingen weet, hij wordt later een vlinder, Langoor het konijn (handpop,
die binnenste buiten kan worden gekeerd om naar zijn gevoel te zoeken) en de
wijze kabouter (vingerpopje) die overal een antwoord op weet. ‘Zet hem maar op
je vinger en luister maar wat hij zegt’ (innerlijk kind), en
3. Een cadeautje: Knuffel Beer met berenkracht gaan
op bezoek. (kringloopwinkel en wassen!)
________________________________________________________
Uw kind krijgt bij het intakegesprek een knuffelbeer,
om hem/haar eraan te helpen herinneren dat mensen van binnen net zo sterk zijn
als een beer, BERENKRACHT hebben, maar dat ze - door het verdriet in een
moeilijke periode - daar even niet aan denken.
OP KENNISMAKINGSBEZOEK bij het kind thuis
Aanbellen met Mormel de handpop. En praat namens deze
vogel ......
Mormel: "Woont hier een jongen/meisje waarvan de
ouders zijn gescheiden?
Ik heb een mevrouw meegenomen om met (het kind)
........ te praten over deze gebeurtenis en wat dat voor jullie betekent. Mogen
we even binnenkomen?"
Het kind krijgt een beer aangeboden, om haar/hem
eraan te herinneren dat zij/hij net zoveel (innerlijke) kracht heeft als de
beer. Door het verdriet kan het kind niet altijd bij deze kracht komen, maar de
beer zal haar/hem daarbij helpen.
Of
Vragen of hij/zij ook een knuffelbeest heeft. Die kan
hem/haar troosten, terwijl ze/hij over moeilijke momenten gaat praten.
"Ik vind het heel erg voor jou, dat je vader en
moeder niet meer bij elkaar kunnen zijn, nu je nog zo jong bent.
"Veel kinderen en ook volwassenen vinden het
moeilijk om over nare dingen te praten. Het kan zo maar gebeuren dat je dan
even moet huilen, of dat je even niet verder kunt praten. Het is natuurlijk
goed dat je dan even stopt en zelf weer kiest om door te gaan.
Als je wilt ga ik jou, samen met Beer, helpen om over
je verdriet, en andere nare gevoelens heen te komen. Soms praten we en soms
doen we samen wat, zoals jouw zorgen in de zorgenboom hangen, of iets
knutselen."
Gebruik Mormels piep in zijn snavel als er iets
niet klopt in het verhaal, of als kinderen dat willen aanvullen. Ze kunnen er
ook mee aangeven dat ze zelf verder willen gaan.
Vertel misschien iets over je eigen verliezen. Dit
kan helpen om meer veiligheid en vertrouwen te geven om aan die vreemde mevrouw
of meneer toch iets te gaan vertellen.
Bij meerdere kinderen in één gezin (neem
verschillende soorten beren mee om uit te delen, om te laten kiezen); vraag elk kind om hun eigen verhaal te vertellen over hoe en wat er gebeurde. Van wie
heb je het gehoord. Want iedereen beleeft dit op zijn eigen manier.
Ondertussen mogen de kinderen best tekenen, of met
hun knuffelbeest knuffelen. Of met Mormel spelen.
VRAGEN OM EEN FOTO VAN DE OUDERS MEE TE NEMEN EN JE
MAG OOK EEN KNUFFELBEEST MEENEMEN! Omdat wij een kaarsje aansteken bij de
foto’s van degenen van wie we houden, maar toch niet iedere dag kunnen zien,
ook al zouden we dat het liefste willen.
Van ieder gesprek wordt een verslag gemaakt en
eventueel wordt telefonisch even met een ouder doorgesproken wat er opviel.
In de speltherapieruimte: kun je een kleed met verschillende
voorwerpen uitstallen zoals: een schelp, Maria beeld, de moeder van alle
moeders, Boeddha met rugzakje; wijze kabouter; mooie stenen (bergkristal en
roze kwarts zijn erg geliefd), mormel de kraai, langoor het konijn; een foto
van je eigen moeder of vader (je bent niet de enige die iemand mist), rinus
rups, zorgenpoppetje (Wereldwinkel), herinneringsdoos: (een versierde
schoenendoos), tranenpotje (met verschillende soorten kleine (gekleurde) glazen
steentjes als tranen); een praatstok (bij groepjes mag degene met de praatstok
in de hand praten en moeten alle anderen luisteren), zorgenboom, waarin alle
zorgen gehangen kunnen worden, een witte roos (symbool van universele liefde).
We steken wat kaarsen aan bij de foto’s van de ouders
van het kind.
Informatie over verliesbegeleiding van
kinderen bij echtscheiding tussen de 4 en 12 jaar
________________________________________________________
Problemen die zich kunnen voordoen
Het leven wordt voor kinderen na een echtscheiding
van vader en moeder als een warboel ervaren. Soms is een verhuizing
noodzakelijk. Het helpt dan om alles gewoon te laten zijn wat er is. Niets is
gek of raar. Dit is hun manier om te reageren. Ze hebben niet de inzichten, en
volgroeide gevoelens die volwassenen wel bezitten.
Kinderen schuiven de verliesverwerking vaak voor zich
uit, totdat ze voelen dat ze lichamelijk en geestelijk veilig zijn. Als de
zaken thuis weer normaal draaien en er sprake is van rust.
Kinderen verwerken een verlies in stukjes. Omdat ze
de pijn nog niet in volle hevigheid kunnen toelaten. Ze zijn ook niet in staat
om er lange tijd achter elkaar mee bezig te zijn. Voor volwassenen is verwerken
door erover te praten. Kinderen communiceren door te spelen.
Kinderen kunnen in regressie gaan. Dat wil zeggen, ze
gaan terug naar een periode waarin het nog veilig was, om weer greep te krijgen
op de nieuw ontstane situatie. Dit kan zich uiten in weer in bed gaan plassen
of duimzuigen, of vastklampen aan de achtergebleven ouder, uit angst om die ook
te verliezen.
Ze willen ook niet bijzonder zijn of anders dan
anderen. Daardoor uiten ze hun gevoelens niet vaak, uit angst voor afwijzing.
Verder willen kinderen hun ouder(s) verdriet besparen, en zich daarmee groot
houden. Er kan dan behoefte zijn om met iemand te praten die er verder van
afstaat, of er niets mee te maken heeft, zoals een leerkracht, een goede buur
of een psycho sociaal werker, een rouw- en verliesbegeleider.
Kinderen tussen de 5 tot ongeveer 12 jaar kunnen een
schoolfobie ontwikkelen. Het kind durft dan niet meer naar school te gaan,
omdat het bang is weer iemand kwijt te raken, of om de achtergebleven ouder
alleen thuis te laten. Verder kunnen ze regelmatig prikkelbaarheid, huilbuien,
en gedragsproblemen vertonen.
Andere problemen die zich kunnen
voordoen: slecht
concentreren, vergeetachtig, slecht slapen, nachtmerries, nare gedachten,
buikpijn, hoofdpijn, niet willen of kunnen eten, verlatingsangst, zich
afsluiten, niet meer spelen, praten, driftbuien, zich afzonderen.
Of hun broertje/zusje pesten, schreeuwen, de clown
uithangen in de klas. Deze problemen kunnen zich voordoen lange tijd nadat de
echtscheiding heeft plaatsgevonden, waardoor de verbinding met dit feit niet
meteen wordt gemaakt.
Vragen die kinderen kunnen hebben:
1. Is het mijn schuld? Kon ik er iets aan doen. Geen enkele
negatieve gedachte of negatief gedrag van een kind kan de echtscheiding van
ouders veroorzaken.
2. Wie gaat er nu voor mij zorgen? Vaak zijn familieleden zelf in hun
verliesproces verwikkeld, zodat de ouder en broertjes/zusjes minder beschikbaar
zijn voor het meest gevoelige kind. Soms moeten ouders meer gaan werken om rond
te komen. Zorg voor goede opvang en leg uit naar wie het kind toe kan gaan in
noodgevallen.
Gedachten of gevoelens vermijden of gesprekken onderdrukken verlengt het rouwproces.
Het is belangrijk om alle gevoelens te erkennen. Er
zijn geen verkeerde of slechte gevoelens. Ook jaloers zijn is gewoon menselijk.
Gevoelens worden pas eng als we net doen alsof ze er niet zijn, als we ze
geheim houden.
Verdriet en pijn horen bij het leven. Rouwen is geen
ziekte, maar een natuurlijke reactie op verlies. Het is een taak voor de
volwassenen om kinderen te leren het leven te leven. Je realiseert je dat je
zelf ook kwetsbaar bent en wordt dan aangesproken op je eigen onzekerheden. Met
al je liefde kun je ook kinderen in je omgeving niet beschermen voor verdriet
en pijn. Maar we kunnen pijn wel delen. Verdriet kan op een natuurlijke wijze
deel uitmaken van het leven. Maar het neemt niet meteen de veiligheid weg. We
moeten kinderen het vertrouwen meegeven dat tranen worden gedroogd, niet voor
altijd, maar altijd weer.
Op deze blog bied ik je een aantal mogelijkheden om
je kinderen weer vrolijk en gelukkig te maken. Kinderen zijn flexibel. Echter,
als signalen zich voor langere tijd voordoen, en je hebt alles gedaan wat in je
vermogen ligt, stap dan naar iemand, die gespecialiseerd is in rouwbegeleiding
en verliesverwerking. Om gekwetste gevoelens en nare gedachten te boven te
komen, en verdere problemen in de toekomst te voorkomen.
Signalen om hulp in te roepen als gedurende een
langere periode:
1. je kind er triest uitziet
2. je kind zich niet gewoon kan ontspannen
3. je kind meer en meer alleen wil zijn
4. je kind slecht kan slapen of inslapen
5. je kind niet naar school wil
6. je kind geen zin heeft in hobby's
7. je kind minder zorg besteedt aan het uiterlijk en
kleding
Helend
Wat je als ouder / verzorger meteen kunt doen, is aan
je kind een foto geven van de vertrokken ouder. Het geeft het kind een gevoel
van verbondenheid met haar/zijn vertrokken dierbare en als deze ouder gemist wordt,
hij/zij toch wat weer wat dichterbij is en niet vergeten zal worden.
PS: Het is altijd belangrijk om goed te eten en
drinken; met name in een rouwperiode adviseer ik om hier extra goed op te
letten. Een rouwproces met alle emoties en zorgen ontneemt veel energie. Met
name veel verse groenten en fruit geven extra energie! Denk bij weinig eetlust
eventueel aan een vitaminepil.
--:--
Hulp
aan kinderen van gescheiden ouders
Voor de ouders:
Inleiding
Kinderen rouwen in stukjes. Kinderen rouwen pas als
de situatie thuis stabieler is. Rouw/verliessymptomen zoals hierna beschreven
komen soms pas na een of twee jaar tevoorschijn. Vaak zijn de ouders en
leerkrachten zich dan niet meer bewust dat deze te maken hebben met een
scheiding van een paar jaar geleden.
De verbinding tussen zowel moeder als vader is voor
het kind van belang voor het levensgeluk op volwassen leeftijd.
Kwaliteit gaat voor kwantiteit. Een uur per week
volle aandacht voor een kind kan méér doen, dan iedere dag thuis zijn, maar
niet of nauwelijks aandacht aan uw kind geven.
Een liefdevolle relatie met beide ouders
Scheiden treft kinderen tot in hun diepste wezen,
zelfs al zijn ze al bijna volwassen. Er blijven vrijwel altijd littekens
achter. Bij de opvoeding van kinderen gaat het er eigenlijk niet zozeer om, ze
voor pijn te behoeden - zoiets is eenvoudig onmogelijk - maar ervoor te zorgen
dat ze niet te diep worden gekwetst. Als ouders, omgeving en hulpverleners zich
richten op de belangen van de kinderen, kan de schade vaak aanzienlijk beperkt
worden. Een kind dat na de echtscheiding de mogelijkheid krijgt om een liefdevolle
relatie met beide ouders in stand te houden, geeft de beste kans op heling. Het
vermogen tot samenwerken tussen ouders bepaalt in hoge mate of de kinderen zich
aan de scheiding aanpassen.
Volledige of gebroken gezinnen is niet waar het in
wezen om gaat. In ieder gezin kan sprake zijn van ouderlijke steun, koestering,
consequente discipline, goede communicatie en voorspelbaarheid (structuur). Ook
opa’s en oma’s kunnen een grote steun zijn voor hun kleinkinderen.
Voor kinderen die zich begrepen weten, hoeft
echtscheiding geen stagnatie te zijn, maar wordt het een groeiproces.
De reacties van de ouders bepalen voor een belangrijk
deel het verloop van het echtscheidingsproces. Zowel ouders als kinderen moeten
de kans krijgen hun emoties te verwerken. Door ze met anderen te delen, kunnen
ze een plaats krijgen, hetgeen persoonlijke groei oplevert.
Praten, respect, de waarheid vertellen
Een belangrijk uitgangspunt is dat de ouders met hun
kinderen praten over de echtscheiding, waarbij oogcontact of aanraken
belangrijk zijn. Dit vormt voor kinderen een voorwaarde om de echtscheiding te
verwerken.
Praten met de kinderen, is van groot belang. Caroline
Eliacheff (1995) werkt als
psychoanalyticus in een kindertehuis in Parijs. Zij behandelt kleine kinderen
die slachtoffer zijn geworden van een verstoord gezinsleven, dat zich uit in
functiestoornissen. Leven in kwellende onzekerheid over de toekomst is fnuikend
voor de levenskracht van kinderen en leidt tot allerlei lichamelijke
ongemakken. De kinderen zijn nog te jong om te kunnen spreken. Ook zij gaat bij
de behandeling uit van de taal om tot de kern van de problemen door te dringen
en om daarna tot genezing te komen. Ze spreekt met de kinderen als tegen
volwassenen: met respect en mededogen voor de individuen die haar patiënten
zijn. De woorden zijn direct, niet om troost te bieden, en nog minder om te
zorgen dat alles weer in orde komt, maar om het lijden te symboliseren door de
gebeurtenissen opnieuw te ordenen. Haar methode werkt: kennelijk vindt er een
psychische structurering plaats als men aan kinderen de waarheid vertelt
omtrent hun leven door middel van taal. Wat volgens haar voor de allerkleinsten
geldt, gaat naar mijn mening voor alle leeftijden op. Mijn advies is dan ook
om te blijven praten met de kinderen. Zij willen steeds weer gerustgesteld worden. Maar
ook met volwassenen over alles wat je nog dwars zit. Maak van je hart geen
moordkuil. En stop gevoelens niet weg, die hebben we nu eenmaal. En die hebben
een waarschuwingsfunctie. Door ze met anderen te delen, kunnen ze verwerkt
worden.
Aandacht:
Kinderen van gescheiden ouders hebben dubbele
aandacht en liefde nodig en krijgen vaak maar een kwart! omdat de ouders zelf
hun emoties moeten verwerken. Wat kunt u ze alvast aanbieden ter ondersteuning:
Angst: Kinderen voorbereiden op angstige situaties: wat zou
je doen als je mama niet kunt vinden in de supermarkt.
Bij agressie: sporten of een hobby kan uitkomst
bieden.
Verdriet: De steun van de ouders is van doorslaggevend belang
voor de wijze waarop kinderen zich tijdens en na de echtscheiding aanpassen.
Ruzie: Het allerslechtste voor kinderen is het doorgaan van
ruzies tussen de ouders nadat de scheiding een feit is. Betrek hen niet in
conflicten. Zoek zelf hulp als je emotioneel niet los kunt komen. Als je je
kinderen als evenwichtige mensen wilt laten opgroeien, is het noodzakelijk dat
zij loyaal kunnen blijven naar beide ouders.
Opvoeding: de voorkeur gaat uit naar een gezaghebbende
opvoeding, gebaseerd op drie principes:
1. welk gedrag is toegestaan en welk niet.
2. vertellen wat de consequenties zijn als de regels
worden overtreden.
3. een goede opvoeder houdt zich aan de regels.
Juist na de scheiding hebben kinderen duidelijker
grenzen nodig, en worden ouders inconsequenter in de opvoeding.
Beloon positief gedrag. Kinderen willen graag
gewaardeerd worden. Het geeft ze zelfvertrouwen.
Een kind dat zich misdraagt, moet zo veel mogelijk
genegeerd worden. Het negatieve gedrag wordt dan niet beloond en verdwijnt
vanzelf. Laat ze merken dat je van ze houdt!
4. trek het
ene kind niet voor op het andere (twee tegen een) en geef een kind niet de
ruimte de baas te spelen over een broertje / zusje.
Herenigingsfantasieën: Gemaskeerde pogingen om hun ouders te herenigen
zijn: stelen, vechten, spijbelen of ziek worden. Leg duidelijk uit dat papa en
mama niet meer bij elkaar terugkomen.
Jaloezie: tussen kinderen onderling. Het komt regelmatig voor
dat het ene kind wordt voorgetrokken boven het andere kind. Dit is rampzalig
voor het kind dat minder positieve aandacht krijgt. Het krijgt een hekel aan
zichzelf. Een depressie op latere leeftijd ligt op de loer. Waak ervoor dat
alle kinderen evenveel liefde en respect ontvangen, ook al zal het ene kind wat
gemakkelijker in de omgang zijn dan het andere!
Jongen /
meisje: Met
name jongens moeten vaak flink zijn en mogen niet huilen, maar hebben ook
gevoel, net zoals meisjes. Geef met name ook de jongens, die vaak hun vader
niet dagelijks meemaken als rolvoorbeeld, genoeg aandacht.
Het kan een zware last zijn voor een jongen om te
horen dat hij nu "de man" in huis is.
Het kan een zware last zijn voor kinderen als de
ouders alle problemen met hun kinderen bespreken.
Laat ze alsjeblieft kind blijven.
Veiligheid: Kinderen verschillende lagen kleding laten dragen,
geeft een beschermend gevoel. Zorg dat ze warm genoeg aangekleed zijn, geen
koude voeten hebben.
Van doorslaggevend belang voor hun aanpassing op
lange termijn is hoeveel harmonie of disharmonie de kinderen na de scheiding
bij hun ouders tegenkomen.
Eten: Sla het ontbijt niet over. Kinderen zitten soms
trillend op school door ondervoeding en kunnen zich dan slecht concentreren!
Geef een gezonde lunch mee als ze overblijven. (Fruit, groente, noten, zaden)
Muziek: kan veel leed voor kinderen verzachten.
Dagboek voor
de kinderen: ze
kunnen opschrijven / van zich afschrijven wat het leven met zich meebrengt.
Loslaten en doorgaan
Herstellen van een verlies betekent herstel van het
zelfrespect, herstel van de continuïteit en herstel van het geloof in de zin
van het leven. Heftige emoties moeten worden ondergaan en met anderen gedeeld
om een plaats te krijgen (woede, verdriet, schuld, schaamte). Het te boven
komen van verdriet, levert persoonlijke groei op. Vele jaren later zijn
kinderen zich bewust dat ze het leven, juist door het verlies dat ze hebben
geleden, intenser zijn gaan ervaren.
--:--
Tips voor kinderen van gescheiden
ouders
·
Soms
kan een huisdier kinderen troost bieden.
·
Eén
ding verandert nooit. Je moeder blijft altijd je moeder en je vader blijft
altijd je vader, ook als je ouders gaan scheiden.
·
Soms
kunnen een vader en moeder gewoon niet met elkaar opschieten. Het is echt niet
jouw schuld als ze gaan scheiden. Een scheiding is iets van grote mensen.
·
Als
je ouders gaan scheiden, is het belangrijk dat je goed voor jezelf zorgt. Een
goede manier om jezelf te helpen, is als je een speciaal iemand kiest - niet
een van je ouders - waar je mee kunt praten, bv. een zusje, broer, tante, oom,
opa of oma, buurvrouw of buurman, juffrouw of meester, maatschappelijk
werkster.
·
Als
je vader en moeder uit elkaar gaan, is het toch goed om plezier te hebben. Wat
zou je graag met je moeder doen. Wat wil je samen met je vader doen.
·
Ga
eens praten met iemand (een klasgenootje) van wie de ouders al gescheiden zijn.
·
Als
je geknuffeld of gekust wilt worden, mag je daar best om vragen. Je hoeft er
niet altijd iets aardigs voor te doen.
·
Als
je boos bent, kun je hard stompen op je kussen. Of buiten schoppen tegen een
bal of een kartonnen doos. Of oude kranten verscheuren. Of knijpen in klei. Of
op kauwgum kauwen. Of opgerolde sokken gooien tegen de "kwaadmuur",
je slaapkamerdeur waar je een briefje hebt opgeplakt waarom je boos bent en
daar keihard tegenaan gooien, terwijl je roept wat je hebt opgeschreven op het
papier. Dàt lucht op!
·
Wees
niet bang om te huilen, soms voel je je beter als je gehuild hebt. Zelfs vaders
en moeders moeten af en toe wel eens huilen!
·
Vertel
je ouders wat jij ervan vindt. Je kunt altijd met je ouders praten. Je kan ook
praten met je broertjes of zusjes of vriendjes.
·
Ook
al is het niet een troost, je bent niet het enige kind dat gescheiden ouders
heeft. Een op de drie huwelijken eindigt in een scheiding.
--:--
Neem
samen de van te voren
toegestuurde ingevulde lijst met rouw- en verliessymptomen door.
I
N T A K E L I J S T ROUW- EN VERLIES S Y M P T O M E N
Kinderen rouwen
in stukjes en stellen hun verliesverwerking dikwijls uit totdat thuis de
situatie wat stabieler is. Zo kan het voorkomen dat één of twee jaar na de
scheiding zich onderstaande symptomen voordoen, waarmee vaak die verbinding
niet meer wordt gelegd!
Wilt u op
onderstaande lijst die gevoelens en symptomen aankruisen, die u bij uw kind
heeft waargenomen sinds het verlies?
Emotioneel:
0 Ongeloof
/ verdoofd 0
toont geen gevoelens
0 Verward
/ paniek 0
lichamelijke pijn
0 Angst 0
schuldgevoel
0 Verdrietig 0
acceptatie
0 Boos 0
wil weer klein(er) zijn
0 Gevoel geen controle te hebben 0
..............................
0 Gevoel voor anderen te moeten zorgen 0 ..............................
0 Voelt zich schuldig als hij/zij plezier heeft 0 ..............................
Lichamelijk:
0 Moe / gebrek aan energie 0
Slaapproblemen
0 Wil meer slapen 0 Gebrek
aan eetlust
0 Benauwd 0 Wil voortdurend eten
0 Gevoel dat keel dichtzit 0
Zenuwachtigheid
0 Schreeuwen 0 Buikpijn
0 Eczeem
/ huiduitslag / jeuk 0 Hyperactief / rusteloos
0 Kan zich niet concentreren 0
Hoofdpijn
0 Bedplassen 0
..............................
Gedrag:
0 Heeft ouder(s) meer nodig 0 Wil bij ouder(s) slapen
0 Wil niet gescheiden worden van ouder 0
Wil niet naar school
0 Maakt ruzie met ouder(s) / anderen 0 Voelt zich vaker ziek
0 Is wreed voor dieren 0 ..............................
0 Maakt dingen stuk 0 ..............................
0 Heeft hulp nodig bij taken die hij/zij
gewoonlijk zelf kan
0 Speelt niet met andere kinderen
0 Trekt zich terug
Aanvulling /
Opmerking:
.................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
WERKPLAN VOOR KINDEREN VAN GESCHEIDEN OUDERS
(ook eventueel op basisscholen als thema week /
maand)
------------------------------------------------------------------------------
Inleiding
Als kinderen door een moeilijke periode in hun leven
gaan, en door de volwassenen in hun naaste omgeving erkend worden in hun
lastige gevoelens, geeft dat op zich al
een stuk verlichting voor ze. Ze krijgen daarmee het bewustzijn dat de liefde
in een grotere kring voorhanden is, dan alleen binnen de familie.
Maar waar ze hun hele leven mee toe kunnen, is als
wij ze handvatten aanreiken, waarmee ze zichzelf in hun kracht kunnen zetten.
Daardoor kunnen ze met zelfvertrouwen hun levenstaken tegemoet zien.
Alvorens met dit project aan het werk te gaan, is het
aan te bevelen om de ouder(s) in te lichten, zodat zij niet verrast zijn als
hun kind(eren) met extra vragen rond de scheiding thuiskomen. Het effect is des
te groter als kinderen zich serieus genomen voelen en zich aan alle kanten
ondersteund weten.
Voor je ligt een werkplan, geschikt om met kinderen
van gescheiden ouders mee te werken. Wat cursief staat gedrukt, is informatie
voor de hulpverlener, ouder, ander familielid of leerkracht, die niet
uitgesproken wordt. De vragen die juist wel gesteld moeten worden, heb ik vet
afgedrukt.
Het is verstandig om van te voren de te behandelen
themadag goed door te lezen. Kies daarbij uit wat je op die dag wilt bespreken
en wat bij jou verzorger, of als leerkracht past.
Het werkplan is opgebouwd uit zes onderdelen, die
kunnen worden uitgewerkt in zes verschillende dagen. Omdat er een volgorde in
zit, is het aan te raden om bij dag een te beginnen en op die manier verder te
werken.
Bij iedere dag wordt er een ondersteunend
knutselwerkje gemaakt. We geven de kinderen met de geboden aandacht het
vertrouwen mee dat tranen worden gedroogd, niet voor altijd, maar altijd weer.
Dag 1: Een
scheiding wat betekent dat eigenlijk?
Doel: Het accepteren van de scheiding, dat deze niet meer
is terug te draaien. Papa en mama gaan nooit meer bij elkaar wonen. En
daarnaast het erkennen van de chaos die ontstaat in het hoofd van kinderen en
de golf van nare emoties die het met zich meebrengt.
Door over de
scheiding te praten, komt er ordening in de verwarrende gedachten bij kinderen.
Het lucht op om
openlijk over moeilijke gedachten en gevoelens te kunnen praten.
We maken samen
een zorgenboom of een zorgenpoppetje.
En we vragen aan
de kinderen wat hun zorgen zijn. Achter iedere zorg zit ook altijd een wens.
Die wensen mogen de kinderen daarna uitspreken. Zoveel als ze willen.
Dag
2: Gevoelens zichtbaar maken en ervaren om ze te helen
Doel: Het herkennen van lastige gevoelens die zich na de
scheiding kunnen voordoen.
Gevoelens zijn er
gewoon. Gevoelens hebben een functie en vertellen ons let op, er is me iets
overkomen waar ik naar moet kijken.
Kinderen hebben
vaak nog geen woorden voor gevoelens. Door gevoelens als verdriet, boosheid,
angst en pijn zichtbaar te maken en met elkaar te delen, kunnen ze beter
verwerkt worden.
De kinderen maken
een gevoelsmasker en krijgen hierdoor het inzicht dat je er aan de binnenkant
met al je gevoelens, heel anders uitziet dan je aan de buitenkant kunt zien.
Dag 3: Verder
werken met gevoelens
Doel: Door naar de vervelende gevoelens te kijken en ze
door te werken, kunnen ze ook weer losgelaten worden, waardoor het kind weer
geheeld wordt.
Het is voor
kinderen heerlijk om te gooien zo hard als ze kunnen, terwijl ze roepen waarom
ze zo ontzettend kwaad zijn.
Een dromen- en
nare gedachtenvanger kan worden gemaakt. En een gebruiksaanwijzing, die kan
worden opgehangen in huis, zodat iedereen weet wat je nodig hebt als je
bijvoorbeeld verdrietig bent.
Dag 4: Aanpassen
aan een eenoudergezin
Doel: De scheiding is een feit en
krijgt een plaats in het leven van de kinderen.
Nare gevoelens en fijne gevoelens horen bij elkaar. Soms ben
je een stukje verdrietig, dan weer een of twee stukjes vrolijk en gezellig.
Herinneringen zijn je schatten om altijd te bewaren.
We maken een
'schatkist' waar we al onze verschillende herinneringen in stoppen.
Een steen met de
mooiste gedachte aan degene die vertrokken is, hoort daarbij. Als je die steen
vastpakt, en aan papa of mama denkt, dan ben je weer wat dichter bij elkaar.
Dag 5: Nieuwe
vriendschappen krijgen
Samen vragenlijst doornemen
Vragen voor de ouder(s) om beter inzicht te krijgen
in het verliesproces (voor zover van toepassing)
________________________________________________________
1. Wat voor kind is ……………………………? Wat zijn haar/zijn
klachten?
2. Hoe komt het dat jullie als ouders uit elkaar zijn gegroeid?
3. Wanneer zijn jullie apart gaan wonen ?
4. Hoe lang heeft het proces van uit elkaar gaan
geduurd?
5. Waren er vaak ruzies voorafgaande aan de
scheiding?
6. Zijn de ruzies nu voorbij, of vinden die nog
steeds plaats?
7. Heeft er geweld plaatsgevonden in het gezin?
8. Hoe hebben jullie het verteld aan de kinderen?
9. Is uw kind betrokken geweest bij de verhuizing van
(een van) de ouders
10. Wat zijn de gemaakte afspraken ten aanzien van
co-ouderschap of bezoekregeling?
11. Worden deze afspraken nagekomen?
12. Hoever bent uzelf in uw verliesverwerking?
a. Heeft u de draad van het
leven weer opgepakt?
b. Bent u meer gaan werken?
c. Bent u tevreden over de
huidige situatie?
d. Hoe ziet de gezinssituatie
er bij beide ouders uit? (samengesteld gezin?)
e. Staat u
open voor of is er een nieuwe relatie?
evt.
13a. Is er een oma of tante of een
vriendin, schooljuffrouw die een stukje vrouwelijke begeleiding kan overnemen
(logeren of een dagje er naartoe)?
of
13b. Is er een opa of oom of een vriend,
schoolmeester die een stukje mannelijke begeleiding kan overnemen (logeren of
een dagje er naartoe)?
evt.
14. Leven de grootouders van vader en
moeder nog?
Het zou mooi zijn als zij uw kinderen kunnen
vertellen over hun vader en moeder toen zij zelf klein waren.
Herinneringen kunnen ophalen met een fotoboek erbij.
Oud speelgoed van papa/mama.
15. Wat heb jullie al aan verliesverwerking en/of begeleiding van je kinderen gedaan? (boeken uit de bibliotheek?)
a. Hoe is de verhouding van de ouders onderling,
respectvol, vriendelijk, of afstandelijk?
b. Bezit uw kind een foto van de vertrokken ouder?
c. Wat doet u met vaderdag/moederdag – leuke
herinneringen ophalen?
d. Wat doet u met de verjaardag van uw kind?
e. Wat doet u met de feestdagen?
16. Heeft uw kind lichamelijke klachten? Eet hij/zij
goed, slaapt hij/ze goed? Wat doet hij/ze aan beweging?
Is hij/ze gezond, gebruikt hij/ze medicijnen?
17. Ik denk dat het belangrijk is dat uw andere
kind(eren)…….. ook betrokken wordt in het verwerkingsproces. Voorkomen is beter
dan genezen. Zoudt u er over willen nadenken of hij/zij mag meekomen. Ze kunnen
er dan samen nog over napraten, en er ook samen sterker uit komen.
--:--
Informeren of er nog vragen zijn
en een datum afspreken om
te beginnen met de verliesbegeleiding.
Google voor
kindermandala's o.a. http://users.pandora.be/vanhovensiemons
kindermandala's: https://www.bing.com/images/search?q=children%20mandalas&form=IQFRML&first=1
Zie ook: 1) Bang, boos, blij, een helpboek voor als je
ouders zijn gescheiden, Suzan van Apeldoorn, ISBN 90775564643
Veel succes met
de kinderen.
Mochten er
signalen zijn, waarvan je denkt dat daar extra naar gekeken moet worden,
overleg dan met de ouders om gespecialiseerde hulp te zoeken voor
rouwverwerking en verliesbegeleiding.
P.S.: Als
kinderen NIET willen praten, kunnen ze ook opschrijven wat er gebeurd is.
Of een tekening,
(plakken, knippen, kleuren) erover maken. Of beide.
